توبه اولین منزل اهل سلوك و اهل عبادت و عبودیت است. اگر كسی آهنگ تقرب نزد

پروردگار را داشته باشد، برای اینكه خود را آماده كند باید از گذشته سیاه و تیره خود باز

 گردد و توبه كند. انسان تا در این دنیا هست و رشته حیاتش باقی است و تا وقتی كه

 مرگ مستقیما به او روی نیاورده است، مهلت برای توبه كردن دارد. تنها در وقتی كه

 انسان در چنگال مرگ گرفتار است و هیچ امیدی به نجات ندارد توبه مورد قبول واقع

 نمی شود، آن ساعات و لحظات آخر كه در تعبیرات حدیثی، ساعت معاینه نامیده

 شده است، یعنی لحظه ای كه انسان مرگ را و جهان دیگر را معاینه می كند،

 بچشم می بیند، در عین اینكه هنوز زنده است، دنیای دیگر را در مقابل خود حاضر

 می بیند. قبل از آن لحظه، توبه انسان قبول است ولی در آن لحظه دیگر توبه مقبول

 نیست، هم چنان كه در عالم آخرت هم توبه معنی ندارد. نه انسان در آنجا حال توبه

 پیدا می كند و نه فرضا اگر بخواهد توبه كند، كه قطعا توبه واقعی نخواهد بود و فقط