در مسأله جواز نظر، تردیدی نیست که اگر نظر از روی " ''تلذذ'' " یا " ''ریبه'' " باشد حرام است. " ''تلذذ'' " یعنی لذت بردن، و نگاه از روی تلذذ یعنی نگاه به قصد لذت‏ بردن باشد، و اما " ''ریبه'' " یعنی نظر به خاطر تلذذ و چشم چرانی نیست، ولی خصوصیت ناظر و منظور الیه مجموعا طوری است که خطرناک است و خوف‏ هست که لغزشی به دنبال نگاه کردن به وجود آید.
این دو نوع نظر مطلقا حرام است، حتی در مورد محارم. تنها موردی که‏ استثناء شده، نظری است که مقدمه خواستگاری است که در این مورد اگر تلذذ هم باشد - که معمولا هم هست - جایز است. البته‏ شرطش اینست که واقعا هدف شخص، ازدواج باشد یعنی مرد جدا به خاطر ازدواج بخواهد زن را ببیند، و از لحاظ سایر خصوصیات مورد نظر، زن را پسندیده باشد، نه آنکه برای چشم چرانی قصد ازدواج را بهانه قرار دهد.

قانون الهی مانند قانونهای بشری نیست که بتوان با صورتسازی خیال خود را راحت کرد. در اینجا وجدان انسان حاکم است و خدای متعال که هیچ چیز بر او پوشیده نیست محاسب. علیهذا باید گفت در حقیقت استثنائی در کار نیست، زیرا آنچه قطعا حرام است نگاه به قصد تلذذ است و آنچه مانعی‏ ندارد اینست که نگاه به قصد تلذذ نباشد ولی تلذذ قهرا پیدا شود.
فقهاء تصریح کرده‏اند که جایز نیست کسی به زنها نگاه کند تا در بین‏ آنها یکی را انتخاب کند. آنچه جایز است، در مورد یک زن خاص است که‏ به او معرفی شده است و درباره‏اش می‏اندیشد، از سایر جهات تردیدی ندارد فقط از نظر چهره و اندام تردید دارد، می‏خواهد ببیند آیا می‏پسندد یا نه؟ برخی دیگر از فقها به صورت احتیاط مطلب را بیان کرده‏اند.

راجع به نهى از آرایش و استعمال عطر در خارج از خانه ،پیامبر، در ضمن حدیثى، نهى فرمودند از این‏که زن، براى دیگران، خود را بیاراید، و فرمود: «''اگر براى غیر شوهر، خود را آرایش نمود، لازم است خداوند او را با آتش بسوزاند''».

در مورد پرهیز زنان از شبیه ساختن خود به مردان،پیامبر(ص) می فرماید: ''خداوند، مردانى را که شبیه زن مى‏شوند و زنانى را که خود را شبیه مرد قرار مى‏دهند، نفرین کرده است''».

امام باقر علیه السلام نیز، در ضمن حدیثى فرمودند: «جایز نیست که زن، خود را شبیه مرد نماید؛ زیرا پیامبر، مردانى را که مشابه زنان مى‏شوند و همچنین زنانى که خود را شبیه مردها قرار مى‏دهند، نفرین کرده است». در قرآن و روایات، علاوه بر دستورهایى که در مورد حفظ حجاب زنان آمده است، مسئولیت‏هایى نیز به مردان واگذار شده است از جمله: پیامبر اکرم در مورد عفّت نسبت به زنان مردم می فرماید:«''نسبت به زنان مردم، عفیف باشید تا زنان شما عفیف بمانند''».

وظیفه زنان در برخورد با نامحرمان

قرآن کریم می‏فرماید به زنها هم‏ بگویید که چشمها را از چشم چرانی و از نگاه به آنچه نباید نگاه کرد حفظ کنند و دامنهای خودشان را ، هم از نگاه کردن دیگران و هم از فحشا حفظ کنند ، یعنی همان دستور و همان عبارتی که در مورد مردان آمد . اینجا دو مطلب باید عرض کنم . این دو مطلب در مورد خانمها ، با اینکه هیچ فرقی با آنچه در مورد مردهاست نمی‏کند ، تا اندازه‏ای کوچک‏ شمرده می‏شود : یکی اینکه برخی زنها شاید اینجور خیال کنند که فقط مردها مجاز نیستند که به زنها نگاه کنند ، فکر می‏کنند اگر ممنوع است ، فقط مردها از نگاه کردن یا نگاه کردن با تلذذ و ریبه ممنوعند و دیگر زن چنین ممنوعیتی نسبت به مرد ندارد و حال‏ آنکه هیچ فرق نمی‏کند ، اگر جایز نیست برای هر دو جایز نیست و اگر جایز است برای هر دو جایز است ، یعنی در همان حد که مرد ممنوع است زن هم در همان حد ممنوع است . ولی معمولا خیال می‏کنند که نه ، فقط مرد است که‏ نباید چشمش به زن بیفتد یا از روی تلذذ نباید نگاه کند ولی زن اگر چشمش‏ به مرد افتاد یا هر جور ورانداز کرد اشکالی ندارد زیرا او زن است که به‏ مرد نگاه می‏کند !


اینطور نیست ، قرآن هیچ فرقی در مسأله نگاه میان زن و مرد قائل نیست‏ . البته بعضی از خانمها به این مسأله توجه دارند ولی شاید خیلی از آنان‏ به آن بی‏توجهند . مطلب دوم که این را البته بیشتر توجه دارند و شاید قلیلی توجه نداشته‏ باشند این است که خیال می‏کنند زن به زن مطلقا محرم است یعنی حتی به‏ عورت زن هم محرم است ، فقط مرد است که نسبت به عورت مرد دیگر نا محرم است ولی زن نسبت به تمام بدن هر زن حتی نسبت به عورت او ، محرم‏ است . البته این را همانطور که عرض کردم غالبا می‏دانند که چنین نیست‏ ولی یک اقلیتی خیال می‏کنند که زن به زن مطلقا محرم است . اینطور نیست‏ ، در مورد عورت ، زن هم به زن محرم نیست ، حتی مادر هم به دختر خودش‏ محرم نیست ، دختر هم به مادر محرم نیست، خواهر هم به خواهر محرم نیست.

اسلام آخرین آیین الهى و بالطبع کامل‏ترین دین است و براى همیشه و همه بشریت، از طرف خداوند عالم، نازل شده است، لباس را «هدیه الهی» معرفى نموده و وجوب پوشش زنان را با تعدیل و انتظام مناسبى به جامعه بشرى ارزانى داشته است. از انحرافات و یا افراط و تفریطهایى که پیرامون پوشش زنان وجود داشته است اجتناب نموده و در تشریح قانون، حدّ و مرزى متناسب با غرایز انسانى را در نظر گرفته است. در حجاب اسلامى، سهل‏انگارى‏هاى مضر و سختگیرى‏هاى بى‏مورد، وجود ندارد. دستور به رعایت حجاب هم در قرآن کریم مطرح شده و هم در احادیث و روایات اسلامی. پیامبر(ص)و ائمه معصومین علیهم السلام علاوه بر تأکیداتى که بر رعایت حجاب داشته‏اند، با ارائه دستورالعمل‏هایى، جامعه اسلامى را به‏سوى تهذیب و پاکى، رهنمون گشته‏اند .از پیامبر اسلام در مورد پرهیز از پوشش بدن نما و نازک آمده:روزى، اسماء - که خواهر زن پیامبر بود - ، با جامه بدن‏نما و نازکى به خانه پیامبر آمد. پیامبر، روى خود را از او برگرداند و فرمود: اى اسماء! زن، وقتى به حدّ بلوغ رسید، نباید جایى از بدن و اندامش دیده شود، مگر صورت و دست‏ها». (سنن ابى داود، ج 2، ص 383)

کلمه‏ حجاب هم به معنی پوشیدن است و هم به معنی پرده و حاجب . بیشتر استعمالش به معنی پرده است . این کلمه از آن جهت مفهوم پوشش می‏دهد که‏ پرده وسیله پوشش است ، و شاید بتوان گفت که به حسب اصل لغت هر پوششی‏ حجاب نیست ، آن پوشش حجاب نامیده می‏شود که از طریق پشت پرده واقع‏ شدن صورت گیرد . استعمال کلمه حجاب در مورد پوشش زن یک اصطلاح نسبتا جدید است . در قدیم و مخصوصا در اصطلاح فقهاء کلمه " ستر " که به معنی پوشش است به‏ کار رفته است . بهتر این بود که این کلمه عوض نمی‏شد و ما همیشه همان کلمه " پوشش " را به کار می‏بردیم . زیرا معنی شایع لغت حجاب پرده است ، و اگر در مورد پوشش به کار برده می‏شود به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن‏ است و همین امر موجب شده که عده زیادی گمان کنند که اسلام خواسته است‏ زن همیشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بیرون نرود .


وظیفه پوشش که اسلام برای زنان مقرر کرده است بدین معنی نیست که از خانه بیرون نروند . زندانی کردن و حبس زن در اسلام مطرح نیست . در برخی‏ از کشورهای قدیم مثل ایران قدیم و هند چنین چیزهائی وجود داشته است ولی‏ در اسلام وجود ندارد.پوشش زن در اسلام اینست که زن در معاشرت خود با مردان بدن خود را بپوشاند و به جلوه‏گری و خودنمائی نپردازد . آیات مربوطه همین معنی را ذکر می‏کند و فتوای فقهاء هم مؤید همین مطلب است و حدود این پوشش در قرآن و منابع سنت ذکر شده است . آیاتی که در این باره هست چه در سوره مبارکه نور و چه در سوره‏ مبارکه احزاب ، حدود پوشش و تماسهای زن و مرد را ذکر کرده است بدون‏ آنکه کلمه حجاب را به کار برده باشد . آیه‏ای که در آن ، کلمه حجاب به‏ کار رفته است مربوط است به زنان پیغمبر اسلام